Molen De David

Tot 1934 was Molen De David nog in gebruik.Eeuwenlang werden in Nederland kleine industriemolens gebruikt bij kleine bedrijven, ze verdwenen geruisloos. Zaagmolentje De David dreef in Thesinge een lintzaag en een slijpsteen aan, werd niet gesloopt, maar opgeslagen.

De David is een unieke molen, het is de enige zaagmolen van deze grootte die er nog over is.

We willen De David restaureren en in het Groningse Openluchtmuseum Het Hoogeland te Warffum in de staat van rond 1900 herplaatsen, compleet met zelfzwichting en een ondervierkant met lintzaag en slijpsteen.

Rond 1890 werd dit molentje gebouwd door de Groninger molenmakers Christiaan Bremer en Klaas Kremer uit Thesinge om zelfzwichting uit te proberen. Na de invoering van dit succesvolle wieksysteem, op vele molens in het noorden van Nederland, werd dit molentje in 1894 tot zaagmolen ingericht en na de aanleg van elektriciteit kwam het in 1934 buiten gebruik.

Molenbouwer Bremer had wel door dat het molentje uniek was en heeft het opgeslagen in Adorp. 1937, Molen De David, het rompje van de molen in AdorpNadat het in de 80er jaren op landgoed Verhildersum had gestaan, maar daar in een storm beschadigd raakte is het uiteindelijk bij Piet Groot in Winsum terecht gekomen. Hij heeft het tot september 2011 in opslag gehad. Hij is 12 jaar bezig geweest met het voorbereiden van de restauratie. Toen hij de molen kreeg was er niets bij. In december zijn de molenbouwers 2 uur bezig geweest met het bij elkaar zoeken van bruikbare materialen die Piet had verzameld voor de restauratie.

De David was-ongerestaureerd- te zien in Warffum, op zijn toekomstige plek.

image

Zwichten

Voordeel van zelfzwichting is dat de molenaar door kan malen en de stenen gelijkmatiger kan laten bewegen wat de kwaliteit van het meel ten goede komt.

Dit systeem, dat al in de 18e eeuw in Engeland werd ontwikkeld, is via een zwerftocht door Denemarken en Noord-Duitsland in het noorden van Nederland terecht gekomen. Zwichten is het verminderen van zeil. De zelfzwichting bestaat uit houten plankjes in plaats van zeilen in het wiekenkruis die tijdens het draaien van de molen bediend kunnen worden. Zelfzwichting zorgde ervoor dat de molenaar veel minder werk had (zeilen aanbrengen etc.). Zelfzwichting is daarmee een technische innovatie die de effici├źntie van windmolens aanzienlijk verbeterde in een tijd waarin stoommachines al op grote schaal waren ge├»ntroduceerd. Op De David zal dit systeem na de restauratie weer als vanouds gaan werken.

Hoe werkt zelfzwichting?

Bij zelfzwichting is het gedeelte van de wiek waar normaal gesproken zeilen voor kunnen worden gelegd, het zogenaamde hekwerk, vervangen door een aantal houten kleppen. Deze kleppen kunnen draaien en zijn op 1/3e gelagerd, zodat ze bevattelijk zijn voor de winddruk die ze open kan blazen. Door middel van een treklat worden alle kleppen per wiek met elkaar verbonden. In het midden van de vier wieken, aan de voorzijde van de askop van de as waar het wiekenkruis in is aangebracht, zit de zogenaamde spin. In deze spin komen de vier treklatten samen. De spin zit aan een trekstang die door de as naar de achterkant van de kap van de molen loopt. Aan het uiteinde van deze trekstang zit een hefboom, de bezaan genaamd, die tijdens het draaien van de molen bediend kan worden. Gaat het harder waaien dan worden de kleppen meer open geblazen, is er minder wind dan vallen de kleppen weer dicht. Een gewicht aan de ketting van de bezaan kan dit moment van open en dichtgaan van de kleppen bepalen.